1699 – Abt Pieter Paradaens en de 'tragedie' van 1728

Abt Pieter Paradaens (1699-1728) was een religieus bewogen man, streng voor zichzelf, maar ook voor de religieuzen die aan zijn hoede waren toevertrouwd. Binnen de Congregatie van Bursfelde, waarbij Vlierbeek was aangesloten, genoot hij groot gezag. Tweemaal werd hij aangesteld om in een andere abdij orde op zaken te stellen. Binnen zijn eigen gemeenschap maakte zijn gestrengheid hem niet erg geliefd. Maar meer nog dan zijn gestrengheid vormde de achtergrond daarvan een bron van verdeeldheid.

Het ontging de monniken niet dat hun abt onderdak verleende aan uit Frankrijk gevluchte jansenisten, met hen contacten onderhield en ook relaties had met jansenistische professoren in Leuven. Het jansenisme was een theologische stroming die haar oorsprong vond in het werk van de Leuvense hoogleraar Cornelius Jansenius (1585-1638). Theologen waren verdeeld over de vraag of de gelovige een eigen aandeel had in zijn verlossing, dan wel volledig was overgeleverd aan de goddelijke genade en voorbestemming. De jezuïeten waren voorstander van de eerste opvatting, terwijl de jansenisten met vuur de tweede verdedigden. In de geloofsbeleving drongen de jansenisten aan op strenge soberheid. Op deze diepgaande theologische verdeeldheid entte zich gaandeweg een binnenkerkelijke machtsstrijd, die ook haar weerslag had op het staatsbeleid. In de Oostenrijkse Nederlanden kwam onder impuls van landvoogdes Maria Elisabeth van Oostenrijk (1680-1741) een anti-jansenistische kruistocht op gang. De klachten uit Vlierbeek werden aangegrepen om krachtdadig in te grijpen.

In 1713 veroordeelde de paus met de bul Unigenitus het jansenisme en eiste van alle gelovigen, en in het bijzonder van de kerkelijke verantwoordelijken, onderwerping. Dat weigerde Paradaens. Daarop volgde een buitengewoon onderzoek – een visitatie – te Vlierbeek door Karel d'Espinosa, die tot bisschop van Antwerpen was verkozen, maar nog niet benoemd. D'Espinosa arriveerde op 7 juli 1728, onaangekondigd en onder militaire escorte, in Vlierbeek. De abt protesteerde hevig, maar tevergeefs tegen deze visitatie. Ook na dagenlange ondervragingen bleven Paradaens en drie monniken weigeren om afstand te doen van hun jansenistische overtuiging. Op 16 juli werd Paradaens door D'Espinosa uit zijn ambt ontzet. Onder bedreiging van excommunicatie kreeg hij nog drie maanden de tijd om zich te onderwerpen.

Op 22 juli werd hij uit Vlierbeek verbannen en onder huisarrest geplaatst in de abdij van Gembloux. Een maand later, op 30 augustus, bereikte Vlierbeek het bericht dat hij ernstig ziek was. Zijn nakende dood zorgde voor grote commotie. Als ketter mocht hij geen sacramenten ontvangen en niet in gewijde grond worden begraven. Toch is bekend dat een vriend uit Leuven hem in het geheim heeft bezocht en hem nog de laatste sacramenten toediende.

Pieter Paradaens overleed op 18 september 1728. De monniken van Vlierbeek verzochten om zijn lichaam naar de abdij te mogen terugbrengen. De nuntius gaf toestemming om hem er in alle stilte te begraven. Sindsdien is er eindeloos gediscussieerd en gespeculeerd over zijn laatste rustplaats. Zeker is dat zijn lichaam niet in de crypte van de abten werd bijgezet. Mogelijk werd hij ter aarde besteld in de boomgaard, waar zich ook de begraafplaats voor de monniken bevond.

De veroordeling van Paradaens en de omstandigheden waarin die plaatsvond, veroorzaakten grote ophef. Voor- en tegenstanders publiceerden een vloed aan geschriften waarin ze hun standpunten beargumenteerden. Over de feiten ontstond een kluwen waarin waarheid en verdichting nauwelijks nog van elkaar te onderscheiden waren. Zo werd zelfs gefluisterd dat men hem had vergiftigd. Ook zou zijn lichaam, in weerwil van het verbod, door zijn medestanders rechtop zittend in een karos naar Vlierbeek zijn gesmokkeld. De herinnering aan deze ‘tragedie’, zoals Paradaens de gebeurtenissen zelf omschreef, is in Vlierbeek blijven voortleven. In de jaren 1945-1948 werden zieners en ‘specialisten’ met pendel en wichelroede te hulp geroepen om de precieze begraafplaats van Paradaens te achterhalen. Tevergeefs.

^{© Heemkundige Kring Vlierbeek vzw}