1775 – De ambitieuze plannen van architect Laurent-Benoît Dewez

Bij het aantreden van abt Van den Bruel in 1772 verkeerden heel wat gebouwen, die na de terugkeer van de monniken in 1642 waren opgetrokken, in minder goede staat. De kerk was wegens geldgebrek onvoltooid gebleven en aan de voorzijde afgesloten met een blinde muur. Van den Bruel droomde van een volledig vernieuwde abdij. Daartoe nodigde hij Laurent-Benoît Dewez (1731-1812) uit, architect aan het hof van Karel van Lotharingen, de toenmalige gouverneur van de Oostenrijkse Nederlanden. Dewez had zijn vakmanschap reeds bewezen bij de herbouw van verschillende abdijen in onze gewesten, waaronder die van Orval, Gembloux, Heylissem, Vorst en Affligem.

Al spoedig presenteerde Dewez zijn plannen voor een volledig nieuw complex in neoclassicistische stijl. Gelukkig bleven deze ontwerpen voor Vlierbeek bewaard. Aan de hand van deze plannen werd een 3D-reconstructie gemaakt. De bijgevoegde reeks afbeeldingen schetst een beeld van hoe de abdij er zou hebben uitgezien indien het bouwproject van architect Dewez voltooid was.

Opvallend zijn de enorme afmetingen van het geheel, die de ambities van de laatste abten illustreren. Op de plannen van Dewez bevindt de kerk zich rechts achter het hoofdgebouw, waarin het Abts- en Gastenkwartier zijn ondergebracht. De architect neemt afstand van de idee dat een klooster een stad Gods is, maar benadrukt veeleer het residentiële karakter ervan. In zijn visie is de abdij de woonplaats van een abt, die leeft als een prins en voorname gasten ontvangt. Zowel de neoclassicistische opvatting van de hoofdgevel als de vormgeving van de interieurs onderstrepen dit prestigieuze karakter. In werkelijkheid werden enkel de kerk en de uiterst linkse hoek van het hoofdgebouw gerealiseerd.

Op 23 oktober 1775 werd na de hoogmis begonnen met de afbraak van de bestaande kerk. De officies gingen voortaan door in de kapittelzaal. Enkele maanden later, op 13 mei 1776, was de afbraak voltooid. Al de volgende dag startte men meteen met de aanleg van de fundamenten van het nieuwe bedehuis. De eerstesteenlegging volgde op 30 juli, in aanwezigheid van architect Dewez en talrijke vertegenwoordigers van bevriende kloosters.

Op de voorgevel van de kerk, vlak onder de dakgoot, prijkt nog steeds het jaartal 1780. Dit wijst erop dat het gebouw in dat jaar die hoogte had bereikt. Drie jaar later was het voltooid. De kerkwijding zou echter nog meerdere jaren op zich laten wachten. Pas in de zomer van 1790, meer bepaald op 31 augustus, zou kardinaal van Franckenberg (1726-1804) de kerk inwijden. De plechtigheid werd vermoedelijk geruime tijd uitgesteld als gevolg van allerlei minder gunstige omstandigheden tijdens de regering van Jozef II (1764-1790), die zowel de Mechelse kerkvorst als de abt van Vlierbeek heel wat moeilijkheden berokkenden.

In 1777 begon men met de bouw van het abtskwartier aan de linkerzijde van het geplande hoofdgebouw. Dit gebouw, dat aan de buitenzijde streng en sober oogt, maar binnenin is voorzien van weelderig versierde salons en receptiezalen, is bewaard gebleven en staat vandaag gekend als het "Nieuw Abtskwartier".